De Letters van Utrecht: het gedicht in steen dat elke week groeit

De Letters van Utrecht liggen in steen op de westzijde van de Oudegracht. De lijn begint op nummer 279 bij de Smeebrug en loopt richting het Ledig Erf. Elke letter van het gedicht heeft een eigen steen, en elke week komt er één steen bij.

Kies de zaterdag tussen 13.00 en 14.00 uur als je een steenhouwer aan het werk wilt zien. Wil je alleen de stenen lezen, dan kan dat op een ander moment, want ze liggen in de straat.

Wat zijn de Letters van Utrecht?

De Letters van Utrecht zijn een oneindig gedicht in de stenen van straten in het centrum van Utrecht. Woorden ontstaan in maanden en zinnen in jaren: een gemiddelde zin duurt ongeveer drie jaar.

Het idee ontstond in een gesprek tussen Ingmar Heytze en Michael Münker over plannen voor een stone clock, geïnspireerd op de 10.000-Year Clock van Danny Hillis en de Long Now Foundation. Zo werkt het gedicht ook als klok: het nummer van een letter telt de weken. Stichting Letters van Utrecht, opgericht op 27 april 2012, voert het project uit en draait zonder subsidie, op giften.

Hoe werkt het hakken?

Elke zaterdag tussen 13.00 en 14.00 uur hakt een steenhouwer ter plekke de volgende letter. Dat zijn 52 letters per jaar. De hakkers komen van het Utrechts Steenhouwersgilde Lettertijd, gesticht door Gerrit Peele, die het wekelijkse hakken ter plekke bedacht.

Leestekens liggen vooraf vast, de andere letters blijven geheim tot de dag van het hakken. De letters gaan diep in hard steen, in de verwachting dat ze eeuwen meegaan. Waar het kan, hakken de steenhouwers in stenen die al in de straat liggen.

Sinds wanneer groeit het gedicht?

De telling begint op 1 januari 2000, maar het wekelijkse hakken begon op 2 juni 2012. De 648 letters voor de zaterdagen daarvoor waren toen al vooraf gehakt. Burgemeester Aleid Wolfsen onthulde die dag het begin.

Op 5 november 2026 was de laatst gepubliceerde letter nummer 1401, een W, van 31 oktober 2026. Volgens de weektelling is op zaterdag 7 november 2026 letter 1402 aan de beurt.

Wie schrijft het gedicht?

Elke drie jaar kiest het Utrechts Stadsdichtersgilde een dichter die het gedicht met ongeveer 150 letters verlengt. Dit zijn de dichters met hun letternummers:

Hanneke van Eijken volgt Anne Broeksma op. Volgens een bericht uit 2024 zou ze op 2 augustus 2025 beginnen met letter 1336.

Hoe ver komt het gedicht?

Het gedicht bereikt in 2080 het Ledig Erf. Daarna loopt de route door de Wijde Doelen, in de 22e eeuw, en de Lange Nieuwstraat: samen een U. Via de Nieuwe Gracht volgt een T. Een lus rond het Centraal Museum is aan toekomstige generaties.

Dat museum kreeg bij het tienjarig bestaan in juni 2022 al een genummerde toekomstige steen: letter 6389, te hakken op zaterdag 6 juni 2122. Het museum staat ook in het overzicht van alle musea in Utrecht.

Niemand zal het hele gedicht zien. Het loopt zolang er zaterdagen zijn, mensen willen schenken en de gemeente de uitvoering op de openbare weg toestaat.

Hoe bezoek je de Letters van Utrecht?

Begin op Oudegracht 279 en volg de westzijde richting het Ledig Erf. Wil je het hakken zien, kom dan op zaterdag tussen 13.00 en 14.00 uur. Deze gegevens zijn gecontroleerd op 5 november 2026.

Waar vind je de eerste letter?

Letter 1 ligt op de hoek bij de Smeebrug, ter hoogte van het Oude Pothuys. Die letter staat in steen uit de berg waarin de 10.000-Year Clock wordt gebouwd. Meer over de gracht zelf lees je in de gids over de Oudegracht.

Waar sta je als er gehakt wordt?

De projectsite noemt “ergens in de buurt van nummer 327”, op een pagina zonder datum. Loop daarom vanaf het begin de lijn af tot de laatste steen.

Wil je op dezelfde zaterdag ook de Domtoren beklimmen, kies dan een rondleiding buiten het uur van het hakken. Meer ideeën voor de rest van je dag staan in wat te doen in Utrecht.

Kun je zelf een letter schenken?

Ja, maar een vrije letter is snel weg. Elke zaterdag om 8.00 uur komt er één beschikbaar, die meestal binnen een uur weg is. Op 5 november 2026 waren er geen letters beschikbaar en waren bijna alle zaterdagen van het komende jaar volgeboekt.

Een bijdrage is minimaal € 125. Een letter kiezen kan niet en anoniem bijdragen kan niet meer. Op de zijkant van de steen is ruimte voor ongeveer 15 tekens, en jij bepaalt de tekst. Van de opbrengst gaat 15% naar een goed doel.

Welke poëzie kun je nog meer zien en meemaken in Utrecht?

Buiten de Letters zijn er drie mogelijkheden. Kies de Paussteen als je nog een gedicht in steen wilt zien. Kies het Utrechts Stadsdichtersgilde als je wilt weten wie de stadsgedichten schrijft. De Nacht van de Poëzie past als je een hele avond poëzie wilt, maar daarvoor stond op 5 november 2026 geen nieuwe datum in de agenda van ILFU.

Waar zie je nog een gedicht in steen?

Op de Pausdam vind je de Paussteen, een steen met een gedicht ter nagedachtenis aan paus Adrianus VI. Wethouder Kees Geldof onthulde hem op vrijdag 15 september 2017.

Wie is de stadsdichter van Utrecht?

De pagina van het Utrechts Stadsdichtersgilde noemt geen individuele stadsdichter. Volgens het gilde legde de gemeenteraad de taak in januari 2011 bij het gilde, als eerste en enige gemeente in Nederland. Een actuele bevestiging van de gemeente zelf is niet gevonden.

Ingmar Heytze richtte het gilde in 2009 op, toen hij de eerste stadsdichter van Utrecht was. Het gilde schrijft stadsgedichten in opdracht van de gemeente en verzorgt gedichten voor de Eenzame Uitvaart. Lid worden kan alleen als professionele dichter die binnen 10 kilometer van de Dom woont.

Wanneer is de Nacht van de Poëzie in Utrecht?

Op 5 november 2026 staat er geen nieuwe datum: de agenda van ILFU toont geen Nacht van de Poëzie 2027. De 43ste editie stond gepland voor zaterdag 3 oktober 2026, van 20.00 tot 03.00 uur in TivoliVredenburg. Die pagina toont de editie nog als aankomend.

Een kaartje voor die editie kostte € 47,50, voor leden € 38,00 en voor onder 25, student, CJP en U-pas € 35,00. De pagina noemt verder een gratis poëziebundel per bezoeker, een boekenmarkt en de Nachtboekwinkel. Een nieuwe editie zoek je via www.nachtvandepoezie.nl, dat doorstuurt naar die pagina. Literatuurfestival ILFU, jaarlijks in september en oktober in Utrecht, noemt de Nacht het poëziefeest van het jaar sinds 1980.

Poëzie in Rotterdam: wat gebeurt er als een gedicht aan een plek hangt?

Hangt een gedicht aan een plek, dan bepaalt die plek mee hoe je het leest. Rotterdam is een bruikbare vergelijking, omdat de stad het anders organiseert: sinds 2006 is er één stadsdichter per twee jaar, nu Benzokarim tot 28 januari 2027.

Op het J.A. Deelderplein aan de Nieuwe Binnenweg, geopend op 18 september 2026, zit een gedicht van Jules Deelder op de gevel. Ook het beeld van Deelder, jarenlang bij café Ari, staat nu vast op het plein. Naam, gedicht en beeld wijzen hier naar één dichter: de plek gaat over de maker.

Een andere koppeling vind je bij de Rotterdamse gedichten van Nico-Jan van Dijk. Die site bevat 9 gedichten die alle een relatie met Rotterdam hebben en zich onder meer afspelen bij De Hef, de Maastunnel, Rotterdam Alexander, de Rotterdamse haven en Schiebroek. Op een kaart zie je waar ze zich afspelen, van Spijkenisse tot Schiebroek: 6 gedichten hebben een speld die het gedicht opent, de andere 3 gaan over Rotterdam als geheel. De site van Van Dijk is gemaakt door Geekie Creative & IT, dat ook deze site maakte.

Bij deze gedichten loopt de koppeling met de plek via de site. In het gedicht De Hef spreekt de brug zelf, in de ik-vorm. Dat lees je ook zonder er te staan, terwijl je de stenen van de Letters alleen in de straat ziet.